مهمترين شخصيتها نسبتاً آسان است، ولي حصول توافق دربارهٴ شخصيتهاي درجهٴ دوم بسيار دشوارتر است، و همچنان كه اين گستره را توسعه دهيم، مشكلات افزايش مييابد. اغلب، گنجاندن دانشمندي مجوز ورود تعداد ديگري ميشود كه شايستگيشان از همان نوع بوده، و اين كار، بدون اين كه انسان بخواهد الي غيرالنهايه ادامه مييابد، مگر آنكه شخص تصميم بگيرد، كمابيش به دلخواه، در جايي متوقف شود. در حالي كه بعيد است شخصيت واقعاً مهمي را ناديده گرفته باشم، امكان دارد عدهٴ كمي را هم ذكر كرده باشم كه بهتر بود از آنها چشم ميپوشيدم. واضح است كه هيچ انتخابي همه را خوشحال نميكند.
به آساني ميتوان فهرست مرا تا حدود زيادي توسعه داد، مثلاً از پزشكان بيشتري يا رياضيدانان مسلمان بيشتري نام برد؛ ولي نخستين تصميم من اين بوده كه به كسي اشاره نكنم، مگر اين كه دربارهٴ فعاليت او مطلب خاصي براي گفتن داشته باشم، يعني اين كه او اين يا آن كار را كرد، يا چنين و چنان كتابي نوشت. در وهلهٴ دوم، با در نظر گرفتن اهميت سرچشمهها، كوشيدهام از كساني نام ببرم كه براي نخستين بار اين يا آن كار را صورت دادهاند. برداشتن نخستين گام در جهت درست هميشه مهم است، هرچند ظاهراً بسيار ساده باشد.
براي تعيين ارزش يك نفر، هميشه نظر معاصرانش و محققان بعدي را، ولو اين كه غلط بوده، به حساب آوردهام. ممكن است اين كار استمرار يك بيعدالتي به نظر آيد. نه، زيرا سعي كردهام ارزش ذاتي او را نيز خاطرنشان كنم و براي كسي اولويت قايل شوم كه فعاليتش حتي از لحاظ علم جديد چشمگيرتر بوده است. به علاوه، هنگامي كه شخصي نفوذ زيادي اعمال كند، او مهم است؛ خواه سزاوار چنين اعتباري باشد، يا نباشد. اگر عدهٴ بسيار زيادي از مردم عقيده دارند كه جان دو1 يك ((مرد بزرگ)) است، او، دست كم تا همين اندازه بزرگ است. حتي در ايام ما، مردان زيادياند كه بزرگيشان چون نور ماه عاريتي است. با اين همه، نور ماه نيز، به هر ترتيب، آن قدر واقعي است كه بتوان از آن نوري به عاريت گرفت.
موضوعي كه بايد در نظر گرفته شود، اين است كه امكان دارد نفوذ افراد به دلايل ذاتي يا بيروني باشد. مورد اول بسيار جالبتر است، ولي ما، اگر پيشرفت فكر را دريافته باشيم، حق نداريم دومي را ناچيز شماريم. در دنياي انديشه، مهتاب از آفتاب بسي بيشتر است. اگر بخواهيم نشان دهيم كه در هر دوره روشنايي تا چه حد بوده، بايد از هر دو گفتوگو كنيم. به همين دليل، در صورتي كه آثار يك مؤلف قرون وسطي به دقت منتشر شده و به آساني در دسترس است، يا اگر به هر علتي، مطالعات خاصي به او اختصاص يافته باشد، او يكباره ارزش زيادي پيدا ميكند. همچنين، گاهي لازم بوده به شخص مهمي توجهي شود، كه به خاطر اين كه با شخص